Diễn đàn Giáo Viên Tiểu học
_Sponsors_
>>>>> Home Sáng Kiến Kinh nghiệm Tiểu học Toán Đánh giá kỹ năng giải quyết vấn đề của HS Tiểu học trong dạy học môn Toán
Đánh giá kỹ năng giải quyết vấn đề của HS Tiểu học trong dạy học môn Toán PDF. In Email
Viết bởi Administrator   
Thứ sáu, 15 Tháng 7 2011 10:53

 

Một trong các mục tiêu dạy học (DH) môn Toán ở tiểu học là: “Góp phần bước phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng (nói và viết), cách phát hiện (PH) và (GDVĐ) đơn giản, gần gũi trong cuộc sống;…” Kỹ năng GQVĐ của HS tiểu học được cụ thể hoá nhằm giúp giáo viên (GV) thuận lợi trong việc rèn luyện cũng như đánh giá đối với HS.
1. Kỹ năng giải quyết vấn đề (GQVĐ) của HS tiểu học

Theo Từ điển Tiếng Việt, kĩ năng: khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tiễn (2, tr.520). ở bài viết trước, chúng tôi đã nêu: “Khi GQVĐ được xem như một kĩ năng cơ bản thì những điều cần quan tâm là các nội dung cụ thể của bài toán, các dạng bài toán và phương pháp giải các dạng toán đó. Rèn luyện kĩ năng GQVĐ là rèn luyện cho HS kĩ năng lựa chọn phương pháp giải, thực hiện các kĩ thuật giả đối với mỗi bài toán”. GQVĐ là kĩ năng xử lí. Khi GQVĐ, HS phải tiến hành theo các bước. Với mỗi bước, HS cần thực hiện một số kĩ năng.

Bước 1: Tiếp cận và PHVĐ, những kĩ năng cần rèn luyện cho HS là: - Kĩ năng đọc, quan sát và suy nghĩ (thuật ngữ, từ khoá, câu khoá); - Xác định câu hỏi, dữ liệu, dữ kiện; - Phát biểu lại VĐ theo cách hiểu riêng của mình (gián tiếp).

Trong môn Toán ở tiểu học, VĐ được đưa ra cho HS chủ yếu bằng viết, một số VĐ được đưa bằng lời nói, tranh vẽ, mô hình,… Do đặc điểm tâm lí và sự phát triển tư duy, ngôn ngữ của HS tiểu học, những kĩ năng này chỉ là bước đầu hình thành, HS biết vận dụng trong những trường hợp đơn giản (đối với HS đại trà).

Bước 2: Định hướng GQVĐ, gồm các kĩ năng sau:

- Tổ chức, sắp xếp thông tin (phân tích sàng lọc, thiếu hay thừa thông tin); - Nhớ lại, liên tưởng những VĐ đã gặp (tương tự); - Phỏng đoán, ước lượng (dự đoán kết quả của tình huống).

Môn Toán tiểu học được thiết kế theo lối đồng tâm, vì vậy, HS phải biết tổ chức lại các kiến thức, kĩ năng đã có để PH ra VĐ mới trong một tình huống mới. Chính lúc này, HS mường tượng ra giải pháp và cảm nhận về kết quả có thể đạt được.

Bước 3: Tìm câu trả lời, những kĩ năng HS cần có là: - Kĩ năng sử dụng các công cụ toán học (lập bảng, biểu đồ, kĩ năng hình học,…); - Kĩ năng tính toán (tính viết, tính nhẩm, tính gần đúng); - Phán đoán và suy luận.

Việc GQVĐ trong môn toán tiểu học không cần các bước suy luận dài. Suy luận là kĩ năng khó đối với HS tiểu học, bởi các em trải nghiệm chưa nhiều, dễ nản chí khi không tìm được câu trả lời. GV phải kiên trì động viên HS tiếp tục cách suy nghĩ hoặc mạnh dạn tìm con đường khác.

Bước 4: Kiểm tra và phát triển, HS cần tiến hành các kĩ năng: - Kiểm tra kết luận; - Giải thích cách làm (những gì đã làm, tại sao lại làm như thế, đã làm như thế nào); - Khái quát; - Tìm phường pháp khác.

HS biết đánh giá cách GQVĐ, duyệt lại suy nghĩ của chính mình là đặt nền móng để GQVĐ trong tương lai. HS nên được dạy cách tự tạo ra VĐ của chính mình, đó là cách tốt để phát triển tư duy sáng tạo.

2. Đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS tiểu học

Kĩ năng GQVĐ là cần thiết trong cuộc sống. Hàng ngày, HS dều gặp những VĐ cần phải giải quyết. Xét cho cùng thì toán học GQVĐ sẽ tạo cho HS thói quen xác lập mối quan hệ giữa các kiến thức đã có và kiến thức sẽ có. Nó kích thích nhu cầu học tập và đặc biệt là luyện tập tư duy khám phá cho HS.

Mục đích của đánh giá: Kích thích hoạt động học tập của HS, cung cấp những thông tin phản hồi để bản thân tự điều chỉnh quá trình học tập, phát triển năng lực trí tuệ, tư duy sáng tạo, trí thông minh và năng lực tự đánh giá; Giúp GV xác định đúng điểm xuất phát hoặc điểm kế tiếp của quá trình DH, kịp thời điểm chỉnh hoạt động DH; Giúp cán bộ quản lí giáo dục (GD) chỉ đạo kịp thời, bảo đảm thực hiện tốt mục tiều GD.

Theo Đỗ Đình Hoan: “đánh giá kết quả GD của HS theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về thái độ mà HS cần phải đạt được sẽ bảo đảm tính thống nhất, tính khả thi của chương trình GD phổ thông; bảo đảm chất lượng và hiệu quả của quá trình GD, góp phần thực hiện chuẩn háo và hiện đại hoá GD phổ thông” (3). Và: đổi mới đánh giá kết quả học tập môn toán của HS ở tiểu học “là một quá trình lâu dài đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, hình thức đánh giá và công cụ đánh giá”, “Khuyến khích GV sử dụng các hình thức đánh giá như: kiểm tra viết, vấp đáp, tự đánh giá…”, (4). Cần phải xây dựng hệ thống đánh giá trong đó: xác định rõ mục tiêu đánh giá là thu thập thông tin để đưa ra những quyết định kịp thời, có căn cứ khoa học, góp phần đạt các mục tiều của chương trình tiểu học, phân định cách đánh giá phù hợp với từng lĩnh vực học tập, theo đặc trưng của môn học hoạt động (5).

Thực tế đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS tiểu học hiện nay chủ yếu là đánh giá kiến thức và kĩ năng tính toán. Đánh giá năng lực GQVĐ nói chung, kĩ năng GQVĐ nói riêng đang là VĐ khó khăn không chỉ trong thực tế DH mà cả trong nghiên cứu. Những bài kiểm tra truyền thống đã khá hiệu quả trong việc đo lường mức độ thành tích học tập môn toán của HS trong việc nắm kiến thức và các kĩ năng tính toán. Một nhiệm vụ đánh giá khác nhau được đặt ra: đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS tiểu học trong DH toán học.

3. Nên đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS tiểu học trong DH toán học như thế nào?

Đánh qía trình độ hoạt động học tập của HS về những kĩ năng tư duy bậc cao, trong đó có kĩ năng GQVĐ, thì bài kiểm tra (cả tự luận, cả trắc nghiệm khách quan) chưa nói hết được công việc cần phải làm. Để làm được việc này, cần nhiều công cụ đánh giá: ngoài bài kiểm tra viết, kiểm tra miệng thông thường, cần thiết cho HS viết các báo cáo theo các chủ đề, những chú thích của GV qua quan sát hoạt động học tập của HS. Tất cả những nhận xét lặt vặt của GV đối với từng HS nên được ghi chép lại.

Đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS không phải là việc đơn giản. Dưới đây, chúng tôi đưa ra một số ví dụ về kĩ thuật đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS tiểu học trong DH toán học.

3.1. Kiểm tra

3.1.1. Bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan

Các bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan cho phép đánh giá kết quả học tập của HS tương đối toàn diện, nhưng ít có hiệu quả trong việc đánh giá kĩ năng GQVĐ. Tuy nhiên, vẫn có một vài loại câu hỏi trắc nghiệm mang lại kết quả trong đánh giá việc đọc và hiểu VĐ, cũng như xác định câu trả lời cho VĐ của HS. Chẳng hạn:

VĐ: Ngày chủ nhật, An và Ba đi câu cá từ 8 giờ sáng đến 11h30 trưa. Họ bắt được 7 con cá rô, 5 con cá mè và 3 con cá chép. Hỏi họ cùng nhau bắt được bao nhiêu con cá?

Câu hỏi dưới đây trả lời cho câu hỏi của VĐ?

a)     Họ câu cá trong vòng 31/2 giờ

b)    Họ bắt được 3 loại cá khác nhau

c)     Họ bắt được 7 con cá rô

d)    Ho bắt được 15 con cá

3.1.2. Câu hỏi mở, bài tập mở

Đưa ra câu hỏi mở, bài tập mở là một kĩ thuật nhằm đánh giá tư duy sáng tạo của HS, cho phép GV xem xét quá trình tư duy đã được sử dụng của các em. Sử dụng kĩ thuật này, nên cho HS viết ra giấy, GV đọc kĩ các giải pháp GQVĐ mà HS đưa ra, nên quan tâm đến các nội dung sau:

a)     HS có tìm được đúng câu trả lời không?

b)    Giải thích cách làm có logic không?

c)     HS có đề nghị cách khác để GQVĐ không?

d)    Lời giải thích cho những cách khác nhau có lí không?

: Có 5 quả cam chia đều cho 3 người

a)     Mỗi người có nhận được phần bằng nhau không? Giải thích vì sao?

b)    Đưa ra nhiều cách càng tốt? Giải thích mỗi cách?

3.1.3. Bài kiểm tra tự luận

Đây là bài kiểm tra truyền thồng, đòi hỏi HS giải quyết một VĐ đã cho theo yêu cầu định sẵn. Nên đánh giá bài kiểm tra này bằng cách cho điểm, bởi đề bài đảm bảo tính cơ bản, trọng tâm về kiến thức và kĩ năng mà HS cần phải và có thể đạt được sau một giai đoạn học tập. Tặng toàn bộ số điểm (tuỳ GV lựa chọn thang điểm: 10, 20,…) cho mỗi VĐ khi HS có giải pháp và câu trả lời đúng. Cho điểm từng phần mà HS đã thực hiện đúng, bởi mục tiêu cuối cùng của GQVĐ là phát triển các kĩ năng cần thiết để GQVĐ. Các kĩ năng này được HS thể hiện riêng rec trong từng phần của quá trình GQVĐ, chúng nên được đánh giá một cách tỉ mỉ. Chẳng hạn, kết thúc bài học “Tìm số trung bình cộng” (lớp 4), có thể kiểm tra:

: Số 4 có phải là số trung bình cộng của số 8 à số 2 không? Víao?

Ở đây, nên chú trọng đánh giá quá trình GQVĐ của HS. Vì vậy, đòi hỏi GV phải tỉ mỉ. Để giải thích vì sao, HS phải tiến hành theo các bước: - Tính tổng; - Xác định số hạng; - Thực hiện phép chia. HS có thể trả lời: “Số 4 là số trung bình cộng của số 8 và số 2”, nhưng cách giải thích lại khác nhau: vì 4 = 8: 2; hoặc vì tổng là 8, số hạng là 2 (suy nghĩ đúng, nhưng xác định tổng sai). Hoặc HS có thể trả lời: “Số 4 không phải là số trung bình cộng của số 8 và số 2 là số5, cách làm: (8 + 2): 2 = 5, nhưng lại giải thích: lấy tổng chia cho số hạng thứ hai (xác định sai số các số hạng).

3.2. Quan sát

Trong quá trình đánh giá, quan sát là kĩ thuật phổ biến cho phép đánh giá không những về kiến thức, kĩ năng mà cả năng lực thái độ của HS, đặc biệt là đối với HS tiểu học. GV có thể quan sát một cách đơn giản việc học tập của HS trên lớp, đặc biệt là trong hoạt động nhóm hợp tác. Khi HS làm việc với một VĐ, nên tập trung quan sát một số mặt hoạt động của HS mà GV cho là quan trọng. Chẳng hạn: a) HS có hứng thú để GQVĐ không?; b) Khi găp khó khăn HS đã xử lí như thế nào?; c) HS có tự tin không?; d) HS có biết cách hợp tác và chia sẻ thông tin với nhau không?

Nên ghi chép lại những điều quan sát đwocj ngay sau giờ học và nó sẽ là những căn cứ để đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS.

3.3. Tự đánh giá

Chúng tôi muốn nhấn mạnh đến việc giúp HS suy nghĩ lại cách tư duy trong qúa trình GQVĐ của chính mình, nhằm tạo ra những thay đổi liên tục trong kiểu tư duy của các em. Có thể hướng dẫn HS cách tự đánh giá như sau:

Cách 1: Mô tả suy nghĩ ngay trong quá tình GQVĐ

Chia tờ giấy làm 2 phần, phần bên trái ghi lại kết quả GQVĐ, phần bên phải ghi lại suy nghĩ và hàng động ở mỗi giai đoạn trong quá trình GQVĐ. Gợi ý cho HS trả lời các câu hỏi: Đã làm gì khi bắt đầu GQVĐ? Vì sao lại làm như vậy? Tại sao lại chọn cách làm không đạt được kết quả thì điều gì xảy ra? Trong trường hợp này, có điều gì loé sáng trong cách nghĩ không?,…

Cách 2: Mô tả lại suy nghĩ sau khi hoàn thành việc GQVĐ

Cách làm giống như trên, khác ở chỗ suy nghĩ được viết ra sau khi giải pháp đã hoàn thành và không xảy ra đồng thời với các bước GQVĐ. Cách làm này không ảnh hưởng đến tính liên tục, tự nhiên của tư duy trong suốt quá trình GQVĐ.

Theo chúng tôi, nếu HS được yêu cầu và trở thành thói quen viết “nhật kí học toán” sẽ giúp GV hiểu nhiều về tư duy HS. Cũng chính bằng cách làm này, chúng ta có được hình ảnh rõ hơn cách HS đang sử dụng quá trình GQVĐ như thế nào? Nếu thực hiện một cách thường xuyê, hợp lí chúng ta có thể có một bức tranh rõ nét về kĩ năng GQVĐ của HS.

Theo chúng tôi, “nhật kí học toán” nên sử dụng như một công cụ đánh giá bởi những ích lợi không chỉ đối với GV mà với mỗi HS. Nếu HS quen với việ viết về những trải nghiệm hàng ngày, cũng như trong học toán, suy nghĩ về tư duy của chính mình các em sẽ nhận thức sâu sắc hơn, sáng tạo hơn.

4. Kết luận

GQVĐ là kĩ năng cơ bản, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển tư duy của mỗi người. Các kĩ năng này cần được nghiên cứu kĩ năng trong từng giai đoạn học tập của HS và có thể dạy cho các em ngay từ khi bước chân vào trường học.

Mỗi người có năng lực GQVĐ khác nhau. Những người giỏi về GQVĐ, trước hết, họ có ham muốn GQVĐ. Họ là người có đức tính kiên trì, có khả năng phán đoán, thích khám phá ngay cả khi đã tìm được câu trả lời của VĐ. Họ là người biết tự đặt ra câu hỏi và biết tự tìm câu trả lời, có thể bỏ qua một số bước khi GQVĐ,… Theo chúng tôi, cần thiết có sự đánh giá kĩ năng GQVĐ của HS tiểu học trong DH toán học, từ đó có những cách thức hợp lí để hình thành và phát triển kĩ năng này cho các em.

Nếu tiến hành thành công việc đổi mới đánh giá kết quả học tập môn Toán sẽ góp phần thực hiện GD toàn diện, bởi việc đánh giá không chỉ về kiến thức, kĩ năng, mà năng lực GQVĐ được coi trọng. Chính việc coi trọng này sẽ khuyến khích HS học tập tích cực, chủ động, sáng tạo một cách tự tin và hứng thú, thúc đẩy sự phát triển của quá trình DH. Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài cấp Bộ “Đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS tiểu học (1996 – 1997)” cũng chỉ rõ: Đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS tiểu học là khâu quan trọng có tác dụng thúc đẩy, điều chỉnh, đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp DH.

Nguồn: Tạp chí Giáo dục




  ________



Home || Materials || Flash Cards || Songs For Kids|| Free Games || Gogo's Adventures with English || Teaching English For Childern|| ESL/EFL Kids Course ||

Designed by Tieng Anh cho tre em| Day tieng Anh o Tieu hoc.  Moodle Themes web hostingValid XHTML and CSS.